Poem
دفتر دوم - بخش ۹ - گمان بردن کاروانیان که بهیمهٔ صوفی رنجورست / Book Two - Section 9 - The Caravan Travelers Suspecting That the Sufi's Beast is Sick
متن و ترجمه / Text and Translation
| چونک صوفی بر نشست و شد روان | رو در افتادن گرفت او هر زمان |
| When the Sufi mounted and set out, the beast began to fall at every moment. | |
| هر زمانش خلق بر می داشتند | جمله رنجورش همی پنداشتند |
| Each time people lifted it up; everyone thought it was sick. | |
| آن یکی گوشش همی پیچید سخت | وان دگر در زیر کامش جست لخت |
| One twisted its ear hard, another searched beneath its palate for a sore; another looked in its hoof for a stone, another saw a film in its eye. | |
| وان دگر در نعل او می جست سنگ | وان دگر در چشم او می دید زنگ |
| Again they said, “O sheikh, what is this? | |
| باز می گفتند ای شیخ این ز چیست | دی نمی گفتی که شکر این خر قویست |
| Did you not say yesterday, ‘Thanks, this donkey is strong’?” | |
| گفت آن خر کو بشب لا حول خورد | جز بدین شیوه نداند راه کرد |
| He said, “The donkey that ate ‘la hawla’ by night can travel only in this way. | |
| چونک قوت خر به شب لا حول بود | شب مسبح بود و روز اندر سجود |
| Since the donkey’s strength by night was ‘la hawla,’ it was a glorifier by night and in prostration by day. | |
| آدمی خوارند اغلب مردمان | از سلام علیکشان کم جو امان |
| Most people are man-eaters; seek little safety from their greetings. | |
| خانهٔ دیوست دلهای همه | کم پذیر از دیومردم دمدمه |
| The hearts of all are houses of demons; accept little whispering from demon-men. | |
| از دم دیو آنک او لا حول خورد | همچو آن خر در سر آید در نبرد |
| Whoever eats ‘la hawla’ from the breath of a demon will come down on his head in struggle like that donkey. | |
| هر که در دنیا خورد تلبیس دیو | وز عدو دوست رو تعظیم و ریو |
| Whoever in this world eats the demon’s deception, and honor and hypocrisy from a foe with a friend’s face, on the road of Islam and on the bridge of Sirat will come down on his head like that donkey from stumbling. | |
| در ره اسلام و بر پول صراط | در سر آید همچو آن خر از خباط |
| Do not listen to the blandishments of a bad friend; look at the snare, and do not walk securely on the ground. | |
| عشوه های یار بد منیوش هین | دام بین ایمن مرو تو بر زمین |
| See a hundred thousand Iblises crying ‘la hawla’; O Adam, see Iblis in the snake. | |
| صد هزار ابلیس لا حول آر بین | آدما ابلیس را در مار بین |
| He breathes on you and says, ‘O soul and friend,’ so that like a butcher he may strip the skin from a friend. | |
| دم دهد گوید ترا ای جان و دوست | تا چو قصابی کشد از دوست پوست |
| He breathes so that he may pull off your skin; woe to the one who tastes opium from enemies. | |
| دم دهد تا پوستت بیرون کشد | وای او کز دشمنان افیون چشد |
| Butcher-like he lays his head at your feet; he breathes so that he may pour out your blood miserably. | |
| سر نهد بر پای تو قصاب وار | دم دهد تا خونت ریزد زار زار |
| Like a lion, make your prey your own; abandon the blandishment of stranger and kin. | |
| همچو شیری صید خود را خویش کن | ترک عشوهٔ اجنبی و خویش کن |
| Regard the attentions of base people as those of a servant; solitude is better than the blandishment of the worthless. | |
| همچو خادم دان مراعات خسان | بی کسی بهتر ز عشوهٔ ناکسان |
| Do not build your house in other people’s land; do your own work, do not do a stranger’s work. | |
| در زمین مردمان خانه مکن | کار خود کن کار بیگانه مکن |
| Who is the stranger? | |
| کیست بیگانه تن خاکی تو | کز برای اوست غمناکی تو |
| Your earthen body, for whose sake you are sorrowful. | |
| تا تو تن را چرب و شیرین می دهی | جوهر خود را نبینی فربهی |
| So long as you feed the body fat and sweet things, you do not see your own substance growing fat. | |
| گر میان مشک تن را جا شود | روز مردن گند او پیدا شود |
| If the body is placed amid musk, on the day of death its stench will appear. | |
| مشک را بر تن مزن، بر دل بمال | مشک چه بود نام پاک ذوالجلال |
| Do not rub musk on the body; rub it on the heart. | |
| آن منافق مشک بر تن می نهد | روح را در قعر گلخن می نهد |
| What is musk? | |
| بر زبان نام حق و، در جان او | گندها از فکر بی ایمان او |
| The pure name of the Lord of Majesty. | |
| ذکر با او همچو سبزهٔ گلخنست | بر سر مبرز گلست و سوسنست |
| The hypocrite puts musk on the body and places the spirit in the bottom of the furnace. | |
| آن نبات آنجا یقین عاریتست | جای آن گل مجلسست و عشرتست |
| On his tongue is God’s name, but in his soul are stenches from his faithless thought. | |
| طیبات آید به سوی طیبین | للخبیثین الخبیثات است هین |
| Remembrance with him is like greenery in a furnace; over a latrine are roses and lilies. | |
| کین مدار؛ آنها که از کین گمرهند | گورشان پهلوی کین داران نهند |
| That plant there is certainly borrowed; the place of that flower is the assembly and delight. | |
| اصل کینه دوزخست و کین تو | جزو آن کلست و خصم دین تو |
| Pure things come to the pure; vile things are for the vile, take heed. | |
| چون تو جزو دوزخی پس هوش دار | جزو سوی کل خود گیرد قرار |
| Do not keep hatred; those who are astray through hatred have their graves placed beside the hateful. | |
| ور تو جزو جنتی ای نامدار | عیش تو باشد ز جنت پایدار |
| The root of hatred is hell, and your hatred is a part of that whole and an enemy of your religion. | |
| تلخ با تلخان یقین ملحق شود | کی دم باطل قرین حق شود |
| Since you are part of hell, beware: the part seeks settlement with its whole. | |
| ای برادر تو همان اندیشه ای | ما بقی تو استخوان و ریشه ای |
| If you are part of paradise, O renowned one, your life will be lasting from paradise. | |
| گر گلست اندیشهٔ تو، گلشنی | ور بود خاری، تو هیمهٔ گلخنی |
| The bitter surely joins the bitter; when does the breath of falsehood become paired with truth? | |
| گر گلابی، بر سر جیبت زنند | ور تو چون بولی، برونت افکنند |
| Brother, you are that very thought; the rest of you is bone and sinew. | |
| طبله ها در پیش عطاران ببین | جنس را با جنس خود کرده قرین |
| If your thought is a rose, you are a rose garden; if it is a thorn, you are fuel for the furnace. | |
| جنسها با جنسها آمیخته | زین تجانس زینتی انگیخته |
| If you are rosewater, they sprinkle you on the collar; if you are like urine, they cast you out. | |
| گر در آمیزند عود و شکرش | برگزیند یک یک از یک دیگرش |
| Look at the trays before the perfumers: each kind has been paired with its own kind. | |
| طبله ها بشکست و جانها ریختند | نیک و بد درهمدگر آمیختند |
| Kinds have mingled with kinds, and from this homogeneity an adornment has arisen. | |
| حق فرستاد انبیا را با ورق | تا گزید این دانه ها را بر طبق |
| If aloeswood and sugar are mixed, he selects each one from the other. | |
| پیش از ایشان ما همه یکسان بدیم | کس ندانستی که ما نیک و بدیم |
| The trays were broken and the souls spilled out; good and bad were mixed together. | |
| قلب و نیکو در جهان بودی روان | چون همه شب بود و ما چون شب روان |
| God sent the prophets with scripture so that He might sort these grains onto the tray. | |
| تا بر آمد آفتاب انبیا | گفت ای غش دور شو، صافی بیا |
| Before them we were all alike; no one knew whether we were good or bad. | |
| چشم داند فرق کردن رنگ را | چشم داند لعل را و سنگ را |
| Counterfeit and fine coin moved through the world, since all was night and we were like night-travelers. | |
| چشم داند گوهر و خاشاک را | چشم را زان می خلد خاشاکها |
| Until the sun of the prophets rose and said, ‘O alloy, move away; O pure one, come.’ | |
| دشمن روزند این قلابکان | عاشق روزند آن زرهای کان |
| The eye knows how to distinguish color; the eye knows ruby from stone. | |
| زانک روزست آینهٔ تعریف او | تا ببیند اشرفی تشریف او |
| The eye knows jewel from rubbish; that is why bits of rubbish prick the eye. | |
| حق قیامت را لقب زان روز کرد | روز بنماید جمال سرخ و زرد |
| These little counterfeiters are enemies of day; those mined gold pieces are lovers of day, because day is the mirror of its recognition, so that the gold coin may see its honor. | |
| پس حقیقت روز سر اولیاست | روز پیش ماهشان چون سایه هاست |
| For that reason God gave the Resurrection the name ‘Day’: day displays the beauty of red and yellow. | |
| عکس راز مرد حق دانید روز | عکس ستاریش شام چشم دوز |
| Thus the reality of day is the secret of the saints; day before their moon is like shadows. | |
| زان سبب فرمود یزدان والضحی | والضحی نور ضمیر مصطفی |
| Know day as the reflection of the secret of the man of God; know evening that fastens the eyes as the reflection of His concealing. | |
| قول دیگر کین ضحی را خواست دوست | هم برای آنک این هم عکس اوست |
| For that reason God said, ‘By the morning brightness’; the morning brightness is the light of Mustafa’s inward consciousness. | |
| ورنه بر فانی قسم گفتن خطاست | خود فنا چه لایق گفت خداست |
| Another interpretation is that the Friend intended this morning brightness because this too is His reflection. | |
| از خلیلی لا احب الافلین | پس فنا چون خواست رب العالمین |
| Otherwise, to swear by what is perishing is wrong; how would perishability itself be worthy of God’s speech? | |
| لا احب افلین گفت آن خلیل | کی فنا خواهد ازین رب جلیل |
| From Abraham came, ‘I love not those that set.’ | |
| باز واللیل است ستاری او | وان تن خاکی زنگاری او |
| How then would the Lord of the worlds desire perishing? | |
| آفتابش چون برآمد زان فلک | با شب تن گفت هین ما ودعک |
| That Friend of God said, ‘I love not those that set’; when would this majestic Lord desire perishing? | |
| وصل پیدا گشت از عین بلا | زان حلاوت شد عبارت ما قلی |
| Again, ‘by the night’ is His veiling, and that rusty earthen body of his. | |
| هر عبارت خود نشان حالتیست | حال چون دست و عبارت آلتیست |
| When his sun rose from that heaven, it said to the night of the body, ‘Take heed, He has not forsaken you.’ | |
| آلت زرگر به دست کفشگر | همچو دانهٔ کشت کرده ریگ در |
| Union appeared from the eye of affliction; from that sweetness came the expression, ‘nor has He hated.’ | |
| و آلت اسکاف پیش برزگر | پیش سگ که، استخوان در پیش خر |
| Every expression is a sign of a state; the state is like the hand and the expression an instrument. | |
| بود انا الحق در لب منصور نور | بود انا الله در لب فرعون زور |
| The goldsmith’s tool in a cobbler’s hand is like seed sown in gravel, and the cobbler’s tool before a farmer is like a bone before a dog or before a donkey. | |
| شد عصا اندر کف موسی گوا | شد عصا اندر کف ساحر هبا |
| ‘I am the Truth’ on Mansur’s lips was light; ‘I am God’ on Pharaoh’s lips was force. | |
| زین سبب عیسی بدان همراه خود | در نیاموزید آن اسم صمد |
| The staff in Moses’ hand became a witness; the staff in a magician’s hand became vanity. | |
| کو نداند نقص بر آلت نهد | سنگ بر گل زن تو آتش کی جهد |
0
1
Updated 2026-08-30
Tags
Humanities
Literature
Islam
Religion
Science
Philosophy
Social Science
Persian Literature Prerequisite Course
Related
دفتر دوم - بخش ۵ - اندرز کردن صوفی خادم را در تیمار داشت بهیمه و لا حول خادم / Book Two - Section 5 - The Sufi Advising the Servant on the Care of the Animal, and the Servant's Saying 'La Hawla'
دفتر دوم - بخش ۹ - گمان بردن کاروانیان که بهیمهٔ صوفی رنجورست / Book Two - Section 9 - The Caravan Travelers Suspecting That the Sufi's Beast is Sick
دفتر دوم - بخش ۱۵ - فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع / Book Two - Section 15 - The Sufis Selling the Traveler's Beast for the Sama'
دفتر دوم - بخش ۱۵ - فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع / Book Two - Section 15 - The Sufis Selling the Traveler's Beast for the Sama