logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem icon
Poem

دفتر اول - بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر وی / Book One - Section 90 - The parrot's hearing what those parrots did, that parrot's dying in the cage, and the master's lament over it

متن و ترجمه / Text and Translation

چون شنید آن مرغ کان طوطی چه کردپس بلرزید، اوفتاد و گشت سرد
When that bird heard what that parrot had done,
it trembled, fell, and grew cold.
خواجه چون دیدش فتاده همچنینبر جهید و زد کله را بر زمین
When the master saw it fallen so,
he sprang up and struck his cap against the ground.
چون بدین رنگ و بدین حالش بدیدخواجه بر جست و گریبان را درید
When he saw it in that color and that state,
the master sprang up and tore his collar.
گفت ای طوطی خوب خوش حنیناین چه بودت ؟ این چرا گشتی چنین ؟
He said, "O lovely parrot of sweet lament,
what happened to you? Why have you become like this?
ای دریغا مرغ خوش آواز منای دریغا همدم و همراز من
Alas, my sweet-voiced bird,
alas, my companion and keeper of secrets.
ای دریغا مرغ خوش الحان منراح روح و روضه و ریحان من
Alas, my sweet-singing bird,
my soul's comfort, my garden and basil.
گر سلیمان را چنین مرغی بدیکی خود او مشغول آن مرغان شدی ؟
If Solomon had had such a bird,
when would he have busied himself with those birds?
ای دریغا مرغ که ارزان یافتمزود روی از روی او بر تافتم
Alas for the bird I found so cheap;
soon I turned my face away from its face.
ای زبان تو بس زیانی مر مراچون تویی گویا ، چه گویم من تو را ؟
O tongue, you bring forth so much loss;
since you are the speaker, what can I say to you?
ای زبان هم آتش و هم خرمنیچند این آتش درین خرمن زنی
O tongue, you are both fire and harvest;
how long will you set this fire in this harvest?
در نهان جان از تو افغان می کندگرچه هر چه گوییش آن می کند
In secret the soul cries out because of you,
though it does whatever you say.
ای زبان هم گنج بی پایان تویای زبان هم رنج بی درمان توی
O tongue, you are also an endless treasure;
O tongue, you are also an incurable pain.
هم صفیر و خدعهٔ مرغان تویهم انیس وحشت هجران توی
You are the birds' whistle and trickery;
you are also the companion of the desolation of separation.
چند امانم می دهی ای بی امان ؟ای تو زه کرده به کین من کمان
How long do you grant me security, O insecure one,
O you who have strung the bow in hatred of me?
نک بپرانیده ای مرغ مرادر چراگاه ستم کم کن چرا
Look, you have made my bird fly away;
graze less in the pasture of oppression.
یا جواب من بگو ، یا داد دهیا مرا ز اسباب شادی یاد ده
Either answer me, or give justice,
or remind me of the causes of joy.
ای دریغا نور ظلمت سوز منای دریغا صبح روز افروز من
Alas, my darkness-burning light;
alas, my dawn that lights the day.
ای دریغا مرغ خوش پرواز منز انتها پریده تا آغاز من
Alas, my beautiful-flying bird,
flown from my end to my beginning.
عاشق رنج است نادان تا ابدخیز لا اقسم بخوان تا فی کبد
The ignorant is forever in love with suffering;
rise, read from "No, I swear" to "in hardship."
از کبد فارغ بدم با روی تووز زبد صافی بدم در جوی تو
I was free of hardship with your face,
and clear of froth in your stream.
این دریغاها خیال دیدن استوز وجود نقد خود ببریدن است
These alas-cries are the imagination of seeing,
and a cutting away from one's present existence.
غیرت حق بود و با حق چاره نیستکو دلی کز عشق حق صد پاره نیست ؟
It was the jealousy of the Real, and against the Real there is no remedy;
where is the heart not torn into a hundred pieces by love of the Real?
غیرت آن باشد که او غیر همه ستآنکه افزون از بیان و دمدمه ست
Jealousy is that He is other than all;
He is beyond expression and flourish.
ای دریغا اشک من دریا بدیتا نثار دلبر زیبا بدی
Alas, would that my tears were a sea,
so they could be scattered before the beautiful beloved.
طوطی من مرغ زیرکسار منترجمان فکرت و اسرار من
My parrot, my clever bird,
the interpreter of my thought and secrets.
هرچه روزی داد و ناداد آیدماو ز اول گفته تا یاد آیدم
Whatever provision, given or withheld, comes to me,
he had told it beforehand so that I would remember.
طوطیی کآید ز وحی آواز اوپیش از آغاز وجود ، آغاز او
A parrot whose voice comes from revelation,
whose beginning is before the beginning of existence.
اندرون تست آن طوطی نهانعکس او را دیده تو بر این و آن
That parrot is hidden within you;
you have seen its reflection on this one and that one.
می برد شادیت را ، تو شاد ازومی پذیری ظلم را چون داد ازو
It takes away your joy, yet you rejoice in it;
you accept its oppression as justice.
ای که جان را بهر تن می سوختیسوختی جان را و تن افروختی
O you who burned the soul for the body's sake,
you burned the soul and kindled the body.
سوختم من ، سوخته خواهد کسیتا ز من آتش زند اندر خسی
I have burned; a burned one is needed,
so that from me he may set fire to straw.
سوخته چون قابل آتش بودسوخته بستان که آتش کش بود
The burned one is fit for fire;
take the burned one, for it draws fire.
ای دریغا ای دریغا ای دریغکانچنان ماهی نهان شد زیر میغ
Alas, alas, alas,
that such a moon has hidden beneath cloud.
چون زنم دم کآتش دل تیز شدشیر هجر آشفته و خون ریز شد
How can I breathe, when the heart's fire has grown sharp,
and the lion of separation has become turbulent and blood-shedding?
آنکه او هشیار خود تندست و مستچون بود ؟ چون او قدح گیرد به دست
The one who, even sober, is swift and drunk in himself -
how will he be when he takes the cup in hand?
شیر مستی کز صفت بیرون بوداز بسیط مرغزار افزون بود
A lion of drunkenness that is beyond description
is greater than the expanse of the meadow.
قافیه اندیشم و دلدار منگویدم مندیش جز دیدار من
I am thinking of rhyme, and my beloved
says to me, "Think of nothing but my sight."
خوش نشین ای قافیه اندیش منقافیهٔ دولت توی در پیش من
"Sit happily, O my rhyme-thinker;
you are the rhyme of fortune before me."
حرف چه بود تا تو اندیشی از آن ؟حرف چه بود ؟ خار دیوار رزان
What is a letter, that you should think of it?
What is a letter? A thorn on the vineyard wall.
حرف و صوت و گفت را بر هم زنمتا که بی این هر سه با تو دم زنم
I will overthrow letter and sound and speech,
so that without all three I may breathe with you.
آن دمی کز آدمش کردم نهانبا تو گویم ای تو اسرار جهان
The breath I hid from Adam
I will tell to you, O you who are the world's secrets.
آن دمی را که نگفتم با خلیلو آن غمی را که نداند جبرئیل
The breath I did not tell to Khalil,
and the sorrow Gabriel does not know,
آن دمی کز وی مسیحا دم نزدحق ز غیرت نیز بی ما هم نزد
The breath of which Messiah did not breathe -
the Real, out of jealousy, did not speak it even without us.
ما چه باشد در لغت اثبات و نفیمن نه اثباتم منم بی ذات و نفی
What is "we" in language? Affirmation and negation.
I am not affirmation; I am without essence and negation.
من کسی در ناکسی در یافتمپس کسی در ناکسی در بافتم
I found someone in no-one;
then I wove someone into no-one.
جمله شاهان بندهٔ بندهٔ خودندجمله خلقان مردهٔ مردهٔ خودند
All kings are slaves of their own slaves;
all creatures are dead to their own dead.
جمله شاهان پست پست خویش راجمله خلقان مست مست خویش را
All kings are low before their own lowly one;
all creatures are drunk with their own drunken one.
می شود صیاد مرغان را شکارتا کند ناگاه ایشان را شکار
The hunter becomes the birds' prey,
so that suddenly he may hunt them.
بی دلان را دلبران جسته به جانجمله معشوقان شکار عاشقان
Beloveds seek the heartless ones with their souls;
all beloveds are the prey of lovers.
هر که عاشق دیدی اش معشوق دانکاو به نسبت هست هم این و هم آن
Whoever you see as a lover, know him as a beloved,
for relatively he is both this and that.
تشنگان گر آب جویند از جهانآب جوید هم به عالم تشنگان
If the thirsty seek water from the world,
water too seeks the thirsty in the world.
چونک عاشق اوست تو خاموش باشاو چو گوشت می کشد تو گوش باش
Since He is the lover, be silent;
when He pulls you by the ear, be all ear.
بند کن چون سیل سیلانی کندور نه رسوایی و ویرانی کند
Dam it up when the flood begins to flood,
otherwise it makes disgrace and ruin.
من چه غم دارم که ویرانی بود ؟زیر ویران گنج سلطانی بود
What grief have I if there is ruin?
Beneath the ruin is a royal treasure.
غرق حق خواهد که باشد غرق ترهمچو موج بحر جان زیر و زبر
One drowned in the Real wants to be more drowned,
like a wave of the sea of soul, below and above.
زیر دریا خوشتر آید یا زبرتیر او دلکش تر آید یا سپر
Is it better beneath the sea or above?
Is His arrow more heart-attracting or His shield?
پاره کردهٔ وسوسه باشی دلاگر طرب را باز دانی از بلا
You will be torn apart by temptation, O heart,
if you distinguish joy from affliction.
گر مرادت را مذاق شکرستبی مرادی نه مراد دلبرست ؟
If your desire tastes of sugar,
is not desirelessness the beloved's desire?
هر ستاره ش خونبهای صد هلالخون عالم ریختن او را حلال
Each star of His is blood-money for a hundred crescents;
for Him, shedding the world's blood is lawful.
ما بها و خونبها را یافتیمجانب جان باختن بشتافتیم
We found the price and the blood-price;
we hastened toward soul-losing.
ای حیات عاشقان در مردگیدل نیابی جز که در دل بردگی
O you whose life for lovers is in dying,
you will find the heart only in being heart-stolen.
من دلش جسته به صد ناز و دلالاو بهانه کرده با من از ملال
I sought His heart with a hundred coquetries and charms;
He made excuses to me from weariness.
گفتم آخر غرق تست این عقل و جانگفت رو رو بر من این افسون مخوان
I said, "After all, this intellect and soul are drowned in You."
He said, "Go, go; do not recite this spell to me.
من ندانم آنچ اندیشیده ایای دو دیده ، دوست را چون دیده ای ؟
I do not know what you have thought;
O two eyes, how have you seen the Friend?
ای گران جان ! خوار دیدستی ورازانکه بس ارزان خریدستی ورا
O heavy-souled one, you have seen Him as paltry,
because you bought Him too cheaply.
هرکه او ارزان خرد ، ارزان دهدگوهری طفلی به قرصی نان دهد
Whoever buys cheaply gives cheaply;
a child gives a jewel for a loaf of bread.

0

1

Poem icon
Updated 2026-08-30

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 6

Who are from:

G
Google
🏆 6

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related
Learn After