1Cademy - دفتر سوم - بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامت / Book Three - Section 96 - Daquqi, may God have mercy upon him, stepping forward to lead the prayer

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر سوم / Masnavi: Book Three

Poem

دفتر سوم - بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامت / Book Three - Section 96 - Daquqi, may God have mercy upon him, stepping forward to lead the prayer

متن و ترجمه / Text and Translation

این سخن پایان ندارد تیز دو	هین نماز آمد دقوقی پیش رو
This discourse has no end; hurry on.
ای یگانه هین دوگانه بر گزار	تا مزین گردد از تو روزگار
Look, the prayer has come: Daquqi, step forward.
ای امام چشم روشن در صلا	چشم روشن باید ایدر پیشوا
O unique one, come, perform the two-unit prayer [dogane], so that the age may be adorned by you.
در شریعت هست مکروه ای کیا	در امامت پیش کردن کور را
O bright-eyed imam at the call to prayer, a bright-eyed leader is required here.
گرچه حافظ باشد و چست و فقیه	چشم روشن به وگر باشد سفیه
In the Sharia, O noble one, it is disliked to put a blind man forward as imam, even if he be a memorizer, agile, and a jurist; a bright-eyed one is better, even if he be a fool.
کور را پرهیز نبود از قذر	چشم باشد اصل پرهیز و حذر
The blind man has no protection from filth; the eye is the root of protection and caution.
او پلیدی را نبیند در عبور	هیچ مؤمن را مبادا چشم کور
He does not see impurity in passing; may no believer have a blind eye.
کور ظاهر در نجاسهٔ ظاهرست	کور باطن در نجاسات سرست
The outwardly blind is in outward impurity; the inwardly blind is in the impurities of the secret.
این نجاسهٔ ظاهر از آبی رود	آن نجاسهٔ باطن افزون می شود
This outward impurity goes away with water; that inward impurity increases.
جز به آب چشم نتوان شستن آن	چون نجاسات بواطن شد عیان
It cannot be washed except with the water of the eye [tears], once the impurities of the inner parts have become manifest.
چون نجس خواندست کافر را خدا	آن نجاست نیست بر ظاهر ورا
Since God has called the infidel "impure," that impurity is not on his outward form.
ظاهر کافر ملوث نیست زین	آن نجاست هست در اخلاق و دین
The infidel's outward form is not polluted by this; that impurity is in character and religion.
این نجاست بویش آید بیست گام	و آن نجاست بویش از ری تا به شام
The smell of this impurity comes twenty paces; the smell of that impurity comes from Rayy to Syria.
بلک بویش آسمانها بر رود	بر دماغ حور و رضوان بر شود
Nay, its smell rises to the heavens and reaches the nostrils of the houris and Ridwan.
اینچ می گویم به قدر فهم تست	مردم اندر حسرت فهم درست
This which I say is according to the measure of your understanding; people are in longing for right understanding.
فهم آبست و وجود تن سبو	چون سبو بشکست ریزد آب ازو
Understanding is water, and the body's existence is a jug; when the jug breaks, the water spills from it.
این سبو را پنج سوراخست ژرف	اندرو نه آب ماند خود نه برف
This jug has five deep holes; in it neither water nor snow remains.
امر غضوا غضة ابصارکم	هم شنیدی راست ننهادی تو سم
You also heard the command "Lower your gazes," yet you did not set your hoof [step] straight.
از دهانت نطق فهمت را برد	گوش چون ریگست فهمت را خورد
Speech carries off understanding from your mouth; the ear, like sand, swallows your understanding.
همچنین سوراخهای دیگرت	می کشاند آب فهم مضمرت
Likewise your other holes draw away the water of your hidden understanding.
گر ز دریا آب را بیرون کنی	بی عوض آن بحر را هامون کنی
If you take water out of the sea without compensation, you make that sea a desert.
بیگهست ار نه بگویم حال را	مدخل اعواض را و ابدال را
It is late, or else I would speak of the "compensations" and "substitutes"—how those compensations and substitutes reach the sea after its expenditures.
کان عوضها و آن بدلها بحر را	از کجا آید ز بعد خرجها
Hundreds of thousands of creatures eat from it; the clouds also carry it away outwardly.
صد هزاران جانور زو می خورند	ابرها هم از برونش می برند
Yet the sea draws back those compensations; how?
باز دریا آن عوضها می کشد	از کجا دانند اصحاب رشد
Let the people of right guidance know.
قصه ها آغاز کردیم از شتاب	ماند بی مخلص درون این کتاب
We began tales in haste; they remained without a way out in this book.
ای ضیاء الحق حسام الدین راد	که فلک و ارکان چو تو شاهی نزاد
O Radiance of the Truth [Dhiya al-Haqq] Husam al-Din, the noble one, whom the heavens and elements have not birthed the like of as a king.
تو به نادر آمدی در جان و دل	ای دل و جان از قدوم تو خجل
You came as a rarity in soul and heart; O heart and soul, ashamed at your arrival.
چند کردم مدح قوم ما مضی	قصد من زانها تو بودی ز اقتضا
Many times I praised the people of the past; my intent in them was you, by necessity.
خانهٔ خود را شناسد خود دعا	تو بنام هر که خواهی کن ثنا
Prayer knows its own house; offer praise in whatever name you wish.
بهر کتمان مدیح از نا محل	حق نهادست این حکایات و مثل
To conceal praise from the unworthy, God has set down these stories and parables.
گرچه آن مدح از تو هم آمد خجل	لیک بپذیرد خدا جهد المقل
Although that praise was also ashamed before you, God accepts the effort of one who has little.
حق پذیرد کسره ای دارد معاف	کز دو دیدهٔ کور دو قطره کفاف
God accepts the fragments and pardons; two drops from two blind eyes are enough.
مرغ و ماهی داند آن ابهام را	که ستودم مجمل این خوش نام را
Bird and fish know that ambiguity—that I praised this well-named one only in general terms—so that the sighs of the envious strike him less, and they bite his image less with their teeth.
تا برو آه حسودان کم وزد	تا خیالش را به دندان کم گزد
Where could the envious find his image?
خود خیالش را کجا یابد حسود	در وثاق موش طوطی کی غنود
When did a parrot sleep in a mouse's chamber?
آن خیال او بود از احتیال	موی ابروی ویست آن نه هلال
That image of theirs comes from trickery; it is a hair of his eyebrow, not the crescent moon.
مدح تو گویم برون از پنج و هفت	بر نویس اکنون دقوقی پیش رفت
I will praise you beyond five and seven; now write: Daquqi stepped forward.

Updated 2026-08-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related

Learn After