1Cademy - بخش ۱۹ - گفتار در رخصت دادن دایه گلرخ را در عشق هرمز و حیله ساختن / Section 19 - Discourse on the Nurse Permitting Golrokh in Her Love for Hormoz and Devising a Stratagem

Learn Before

Khosrow Nameh

Poem

بخش ۱۹ - گفتار در رخصت دادن دایه گلرخ را در عشق هرمز و حیله ساختن / Section 19 - Discourse on the Nurse Permitting Golrokh in Her Love for Hormoz and Devising a Stratagem

متن و ترجمه / Text and Translation

بدایه گفت دل بر خود نهادم	ز پیش زخم چشم بد فتادم
She said to the nurse, 'I have set my heart upon this; I have fallen before the wound of the evil eye.
چو تو یارم شدی کارم برآمد	متاعم را خریداری درآمد
Since you became my companion, my task succeeded; A buyer has come forward for my goods.
چو کار افتاده شد دلدادهیی را	بجانی باز خر شهزادهیی را
Since the lover's affair has fallen into distress, Ransom a prince's life with your own soul.
بر هرمز شو و چیزی درانداز	مگر کاین در شود بر دست تو باز
Go to Hormoz, and throw out a hint/token, Perhaps this door may open by your hand.
ازان بادی که تو دانی و ابلیس	بدم بروی بدامش کن بتلبیس
By that wind which you and the devil know, Blow upon him and ensnare him with deceit.
دمش میده دلش افگار میکن	فسون میخوان سخن بر کار میکن
Whisper to him, make his heart sore, Chant incantations, set words to work.
مگر آن مرغ را در دام آری	وزو نزدیک گل پیغام آری
Perhaps you may bring that bird into the snare, And bring a message from him to the Rose (Gol).
برو بر سنگ زن آن سیمبر را	مگر با گل برآمیزی شکر را
Go and strike that silver-bodied one against a stone, Perhaps you will mix sugar with the rose.
بجوش آر از هوای من دماغش	بچربی روغنی کن در چراغش
Set his mind boiling with desire for me; Grease his lamp with sweet-talking oil.
بجنبان آنسر زنجیر با او	ز گل هرمز تو در گل گیر با او
Shake that end of the chain with him, Take Hormoz into the clay/rose with the rose.
برو باری نگه کن روی هرمز	که تا خود دیدهیی آنروی هرگز
Go, for once, and look upon the face of Hormoz, To see if you have ever beheld such a face.
ببین تا درج لعلش درفشان هست	کمند عنبرینش دلستان هست
See if his ruby-casket is scattering pearls, If his ambergris-scented lasso is heart-stealing.
ببین تا دوستی را جای دارد	لب شیرین جان افزای دارد
See if he has a place for friendship, If he has sweet, life-increasing lips.
ببین تا هست بادامش جگر دوز	خط مشکین او مشکی جگرسوز
See if his almond-eyes pierce the liver, If his musky down is a heart-burning musk.
بشاهی میدهد رویش گواهی	که روی او خطی دارد بشاهی
His face testifies to his sovereignty, For his face bears a royal down.
عجب نبود گر آید روزگاری	که از مه مرد زاید شهریاری
It is no wonder if a time should come, When a kingly man is born from the moon.
چنین بسیار زاید چرخ گردون	عقیق از سنگ زاید، مشک از خون
The turning sphere brings forth many such; Carnelian is born from stone, musk from blood.
نبینی آب حیوان را گرفتار	که میآید ز تاریکی پدیدار
Do you not see the Water of Life captive, Emerging from the depths of darkness?
چو هرمز نقد دارد فر شاهی	ترا او شاه بس دیگر چه خواهی
Since Hormoz possesses the royal glory (farr), He is king enough for you; what else do you desire?
کنون برخیز و راه باغ برگیر	نیم من لاله، از گل داغ برگیر
Now rise and take the path to the garden; I am not a tulip; take the scar from the rose.
ترا میباید این معلوم کردن	نخواهی آخرم محروم کردن
You must find this out; You surely would not leave me deprived in the end.
تو خود گفتی بسازم چارهٔ تو	ببخشم بر دل غمخوارهٔ تو
You yourself said: 'I will find your remedy, I will show compassion to your grieving heart.'
کنون این کار من آسان بمگذار	مرا بی جان و بی جانان بمگذار
Now do not leave this task of mine lightly; Do not leave me without soul and without beloved.
مرا در دستگیری یاریی کن	بپیغامی ازو دلداریی کن
Rescue me, render assistance, Comfort me with a message from him.
جفا گفتم ترا ای دایه بسیار	کجا از بی خرد این مایه بسیار
I have spoken much harshness to you, O nurse, For where does such patience come to the unwise?
نگیرد از چو من کس هیچدر دست	بعذرای دایه زلفم پیچ بر دست
No one holds anything in hand from one like me; For the sake of the nurse, twist my tress on your hand.'
چو صبح زود خیز و بادپیمای	زمانه بر نهاده در دهان نای
Like the early morning, she rose and traveled swiftly, While time had placed a reed-pipe in its mouth.
کواکب گشت از گردون گریزان	شفق شد در کنار خون گریزان
The stars went fleeing from the heavens, The dawn fled into the lap of blood.
رخ چرخ فلک زنگار گون گشت	درفش ماه رخشان سرنگون گشت
The face of the sphere turned rust-colored, The banner of the radiant moon was overturned.
عروس خور ز زیر بیرم چین	برآمد چون یکی طاوس زرین
The bride of the sun, from beneath the Chinese silk, Emerged like a golden peacock.
برین ایوان مینا جلوه گر شد	سپهر نیلگون چون رنگ زر شد
She became manifest upon this turquoise palace; The indigo sky turned to the color of gold.
بزیر آمد ز منظر دایهٔ گل	بصحن باغ شد در سایهٔ گل
The nurse of the Rose descended from her chamber, And went into the courtyard of the garden in the shadow of the Rose.
دو دیده بر کنار راه بنهاد	میان راه دام ماه بنهاد
She placed her two eyes on the edge of the path; In the middle of the way, she set a snare for the moon.
بساط حقه بازی باز کرد او	زهر نوعی فسون آغاز کرد او
She opened her box of tricks; She began incantations of every kind.
گهی زر برگرفت و خاک پیمود	گهی پر کرد حقه پاک بنمود
At times she took gold and measured dust; At times she filled the casket and showed it clean.
مشعبدوار بانگ رود میکرد	دهان را گندنا آلود میکرد
Like a juggler, she played a stringed instrument; She smeared her mouth with leek.
چو مرغی در صفیر آمد بآواز	که تا آن مرغ را آرد بپرواز
Like a bird, she began to whistle and sing, So that she might make that bird take flight.
زمانی بود هرمز بر سر راه	درون آمد چو از میغی برون ماه
A moment passed, and Hormoz appeared on the path, Coming in like the moon emerging from a cloud.
چو روی دایه دید از سایهٔ گل	بخدمت رفت پیش دایهٔ گل
When he saw the face of the nurse in the shadow of the rose, He went respectfully before the nurse of the Rose.
نمازش برد چون سبزه نباتی	ز لعلش یافت چون شکر نباتی
He bowed to her like green grass, From his ruby lips he found sugar-candy.
چو دایه روی هرمز دید برجست	بسوی گل گرفتش دست بر دست
When the nurse saw the face of Hormoz, she leaped up, Hand in hand, she led him toward the Rose (Gol).
نشاندش پیش و افسون کرد آغاز	بحیلت جادویی را داد سرباز
She seated him before her and began her incantations, Unleashing magic with her cunning.
بدو گفت ای چو فرزندم گرامی	چرا نزدیک مادر کم خرامی
She said to him: 'O precious one, like my own child, Why do you so rarely visit your mother?
گریزانی ز ما چون آهو از یوز	چنین وحشی مباش و شیری آموز
You flee from us like a gazelle from a cheetah; Do not be so wild, learn the ways of a lion.
تو خود چون تاب آری مانده تنها	بتنهایی چمنده در چمنها
How can you endure staying all alone, Wandering solitarily in the meadows?
مبر بر سر بتنهایی جهان را	که دلگیرست تنهایی جوان را
Do not spend your life in solitude, For solitude is depressing for a youth.
جوانی تو، جوانی را طلب کن	شکر خور بوسه ده میکش طرب کن
You are young, seek youthfulness; Eat sugar, give kisses, drink wine, make merry!
دمی با همدمی می کش لبالب	که فردا را امیدی نیست تا شب
Drink to the brim for a moment with a companion, For there is no hope for tomorrow until night.
گسسته خواهدت شد دم بناکام	در اندیش و دمی پیوسته کش جام
Your breath will be severed unwillingly in the end; Reflect, and continuously drain the cup for a moment.
چو گشتی مست بر روی نگاری	مراغه کن دمی در مرغزاری
When you become drunk upon the face of a beauty, Roll for a moment in the meadow.
چرا باید کشید از عشرتت دست	کت آواز خوش و روی نکوهست
Why should you withdraw your hand from pleasure, When you have a sweet voice and a handsome face?
مرا افسوس آید چون تو سروی	که نخرامد بگرد او تذروی
It brings me grief that a cypress like you Should not have a pheasant strutting around it.
بدین خوبی که داری چهره آخر	ز خوبان چون شدی بی بهره آخر
With such beauty as you possess in your face, Why have you remained deprived of the beautiful ones?
که دید آخر چنین خطی شکر جوش	که خطت را نگشت او حلقه در گوش
Who has ever seen such down bubbling with sweetness, Without having his ear ringed in its service?
که دید آخر چنین لعلی گهرریز	که بر لعلی دگر نکند شکر ریز
Who has ever seen such jewel-scattering rubies (lips), Without pouring sugar upon another ruby?
که دید آخر چنین زلفی سرافراز	که از خواری پس پشت افگنی باز
Who has ever seen such proud tresses, That you would cast back behind you in neglect?
که دید آخر چنین سروی سهی وار	که سرو از وی بلرزد چون سپیدار
Who has ever seen such a straight cypress, From which the cypress tree trembles like a poplar?
که دید آخر چنین چشمی فسون خیز	که دست غمزه بگشاید بخونریز
Who has ever seen such charm-weaving eyes, That unleash the hand of amorous glances for bloodshed?
که دید آخر چنین خالی دلفروز	که بر چشمش نشد فال تو فیروز
Who has ever seen such a heart-enlightening mole, Where your fortune did not prove victorious at its sight?
که دید آخر چنین رویی چو خورشید	که پنهان داریش در سایهٔ بید
Who has ever seen such a sun-like face, Which you keep hidden in the shadow of a willow?
دریغا چون تویی تنها بمانده	بتنهایی درین صحرا بمانده
Alas, that one like you should remain alone, Left solitary in this wilderness!
بخوبی گرچه مخدوم جهانی	چو هستی مستحق محروم از آنی
Though in beauty you are the master of the world, Since you are deserving, you are deprived of it.
کنون تنها چنین نگذارمت من	بهشتی روی و حوری آرمت من
Now I will not leave you alone like this; I will bring you a heavenly-faced houri.
بری چون سیم و قدی چون صنوبر	همه جایش ز یکدیگر نکوتر
Her body is like silver and her stature like a pine, Each part of her more beautiful than the other.
دو زلفش از شکن بر هم شکسته	هزاران حلقه اندر هم شکسته
Her two tresses are broken upon one another with curls, Thousands of rings interwoven with each other.
دو لعلش سرخ تر ازدانهٔ نار	بیک دانه درون سی در شهوار
Her two rubies (lips) are redder than pomegranate seeds, Containing thirty royal pearls in a single seed.

Updated 2026-08-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related

Learn After