1Cademy - بخش ۱۵ - آغاز داستان / Section 15

Learn Before

Khosrow Nameh

Poem

بخش ۱۵ - آغاز داستان / Section 15 - The Beginning of the Story

متن و ترجمه / Text and Translation

کنیزی بود قیصر را در ایوان	که بودش مشتری هندوی دربان
There was a handmaiden for Caesar in the palace,
نبودی آدمی در روم و بغداد	به زیبایی آن حور پری زاد
Who had as a suitor a dark-skinned gatekeeper.
لبش جان داروی دلبستگان بود	مفرح نامهٔ دلخستگان بود
There was no human in Rome or Baghdad
دهانش پر شکر چون نقل دانی	چه گویم پستهٔ چون ناردانی
As beautiful as that fairy-born houri.
هزاران خوشهٔ مشکین به مویش	چو خوشه سرکشیده گرد رویش
Her lips were the life-remedy of lovers,
ز مشک تازه یک یک موی شسته	به آب زندگانی روی شسته
They were a book of joy for the heartsick.
ز ابرو طاق بر گردون فکنده	ز گیسو مشک بر هامون فکنده
Her mouth was full of sugar like a sweetmeat dish,
حریر عارضش نرمی خز داشت	رخش گلنار و گل را رنگرز داشت
What can I say of her pistachio-like lips, red as pomegranate seeds?
در ایوان شد شه قیصر به شب گاه	نشسته بود آن بت روی چون ماه
Thousands of musky clusters were in her hair,
چو شاه آن چهرهٔ زیبای او دید	دل خود مست یک یک جای او دید
Stretching like clusters of grapes around her face.
به چربی گفت جانا در برم کش	به نقد ی بوسه ای دو بر سرم کش
She had washed each hair with fresh musk,
کنیزک پیش شاه برجست از جای	نهادش همچو گیسو روی بر پای
And washed her face with the water of life.
شه از قندش شکر را بار می کرد	شکر می خورد و دیگر کار می کرد
With her eyebrows, she cast an arch over the heavens,
چو شه بر تل سیمین برد خیمه	شد از یاقوت ، درج در دو نیمه
With her tresses, she spread musk over the desert.
درآمد آب گرم از باد گیری	شکر در لب گداخت و ریخت شیری
The silk of her cheek had the softness of beaver-fur,
چو شیر و شکرش هر دو بسر شد	کنیزک یکسر از شه بارور شد
Her face was the dyer of pomegranate flowers and roses.
پس از یک هفته کاری بود رفته	که شه شد دور از آن ماه دو هفته
At nightfall, King Caesar entered the palace,
برون شد از جزیره همچو بادی	که پیکی در رسیدش بامداد ی
Where that idol with a face like the moon was seated.
که کافر عزم شهر روم دارد	به ترسا قصد نامعلوم دارد
When the King saw her beautiful face,
شه آن بت را رها کرد و برون شد	به دریا رفت و زو صد جوی خون شد
He found his heart intoxicated by her every feature.
چو اسکندر به آب زندگانی	به سنبل آمد آن جمشید ثانی
Softly he said: 'O beloved, draw me into your embrace,
سپه چون مور جمله زیر فرمان	شه قیصر به کردار سلیمان
Bestow a kiss or two upon my head immediately.'
در و دشت از سپاه او سیه شد	ز بیم شاه رنگ از روی مه شد
The handmaiden leaped up before the king
در آهن غرق کرده همچنان سم	مگر چشم ، از دو گوش اسب تا دم
And, like her long tresses, laid her face at his feet.
سپه چون کوه می شد فوج بر فوج	چنانکه از روی دریا موج بر موج
The King loaded sugar from her sweetness,
ز لشکر پشت ماهی شد شکسته	شکم را باز برآورد خسته
Tasting sugar and engaging in intimacy.
نمی افکند جوشن بیم آن بود	ولیکن پای گاوی در میان بود
When the King pitched his tent upon the mound of silver,
چو قیصر رفت، آن زیبا کنیزک	بنازیدی به فرزند مبارک
The casket of rubies was split in two.
که گر من مادر فرزند گردم	چو شاخ سبز نیرومند گردم
Warm water poured from the wind-catcher,
چو شاخ سبزم آرد میوه دربار	ز بی برگی برون آیم به یکبار
Sugar melted on the lips and poured out milk.
وگر بی میوه شد شاخ سرافراز	بسوزد تا بماند بارکش باز
When both the milk and sugar were finished,
کنون بنگر که چرخ حقه کردار	چگونه مهره گردانید در کار
The handmaiden became pregnant by the King.
شه قیصر یکی خاتون زنی داشت	که دل از رشک او ناروشنی داشت
After one week, an event occurred
کنیزک بود ملک خود هزارش	وزان صد خادم و صد پیشکار ش
That took the King away from that moon of two-weeks.
ز قارون کم ندیدی نعمت خویش	ز قیصر بیش دیدی حرمت خویش
He went out from the island like the wind,
رخی چون ماه داشت آن دانهٔ در	به مه در ننگرستی از تکبر
For a messenger arrived to him in the morning.
ز شیرینی چو شکر تلخ کش بود	جهان بر وی ز شیرینی ترش بود
Saying: 'The infidel intends to attack the land of Rome,
ز کار آن کنیزک آگهی داشت	همی بر کار او اندیشه بگماشت
Having unknown designs against the Christians.'
که گر او را ز قیصر بچه آید	همه کار منش بازیچه آید
The King left that idol and departed,
ز گردون برتری جوید دماغش	به پیش آفتاب آید چراغش
He went to the sea, and from him a hundred rivers of blood flowed.
شود از تر مزاجی پای کوبی	ببندد دست من بر خشک چوبی
Like Alexander seeking the water of life,
چو من این دم ز آتش دود بینم	گر این آتش نشانم سود بینم
That second Jamshid set forth toward the battlefield.
چو چوبی را توانی ساخت تختی	اگر تو خوار بگذاریش لختی
The army, like ants, were all under his command,
به غفلت چون برآید روزگاری	شود آن چوب تخت آنگاه داری
King Caesar acting like Solomon.
خرد را رهنمون باید گرفتن	چنین کاری کنون باید گرفتن
The valleys and plains turned black from his army,
چو یاری خواهی از یاری که باید	به وقت خویش کن کاری که باید
From fear of the king, the color fled from the face of the moon.
کنیزی را بر خود خواند بانو	که درمانی بساز و گیر دارو
Drowned in iron armor, even the hooves,
به حلوا کن همی داروی این درد	شکر لب را بده حلوا و برگرد
Except for the eyes, from the horse's ears to its tail.
مگر زین دارو آن مرغ سبکدل	بیندازد بچه چون مرغ بسمل
The army moved like mountains, troop after troop,
کنیزک همچو گردون پشت خم داد	چو صبحی خنده زد و انگاه دم داد
Like waves upon waves on the surface of the sea.
که گر دارد رخم چون غنچه آن ماه	چو گل خونش بریزم بر سر راه
Under the weight of the army, the back of the fish was broken,
بگفت این وز پیش آن فسونگر	پری رخ شد برون چون حلقه بر در
Turning its weary belly upward.
چو شد بیرون بکرد اندیشه آن ماه	نداد آن گفت را در گوش دل راه
The armor was not cast off, out of fear,
که گر امروز گیرم سست این کار	به صد سختی شوم فردا گرفتار
But the foot of the bull was involved.
نباید کرد بد با بی گناهی	نباید کند خود را نیز چاهی
When Caesar departed, that beautiful handmaiden
گنه نبود بتر زین در طبیعت	مکن با بی گناهی این صنیعت
Rejoiced and felt proud of the blessed child.
دل قیصر اگر گردد خبردار	مرا در خون بگرداند چو پرگار
Saying: 'If I become the mother of his child,
ز قفل غم دلش در بند آمد	به پیش مادر فرزند آمد
I shall become strong like a green branch.
که از خاتون شنیدم پاسخ امروز	که داری در شکم دری شب افروز
When my green branch brings forth fruit,
مرا از درد تو فرمود بانو	که آن در را فرود آرم به دارو
I shall emerge from barrenness all at once.
دل من بسته دارد با خدا کار	نی ام این بی وفایی را وفادار
But if the proud branch remains fruitless,
چرا با کودکی گردم فسون ساز	که گردد آن فسون آخر به من باز
Let it burn, so that only the burden-bearer remains.'
دلی کاو خویش را نبود نکوخواه	به زودی چشم بد یابد بدو راه
Now behold how the wheel of fate, like a juggler,
کنون من راز خاتون با تو گفتم	بسی از پرده بیرون با تو گفتم
Turned the game-pieces in this affair.
ز کار تو غمی بسیار خوردم	ز تو بر جان خود زنهار خوردم
King Caesar had a chief wife,
چنان باید که فرمانم بری تو	بکوشی تا ز فرمان نگذری تو
Whose heart was darkened with jealousy.
ترا در خانهٔ خود جای سازم	ز رویت خانه شهر آرای سازم
She owned a thousand handmaidens herself,
بیندازم ترا در خانه بستر	بیایم چون قلم پیش تو بر سر
And of them, a hundred servants and a hundred attendants.
بسازم کار تو پنهان ز خاتون	که تا گل بشکفد از غنچه بیرون
She saw her wealth as no less than Korah's,
چو گل بشکفته شد برگیرم او را	کجا من با دو پستان شیرم او را
And saw her honor as greater than Caesar's.
ازین شهرش به شهر خود برم من	به شیر و شکرش می پرورم من

Updated 2026-08-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn After

The Portrait of the Handmaiden and the Opening Plot of the Khosrow Nameh

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related

Learn After