1Cademy - حکایت محمود و ایاز / The Tale of Mahmud and Ayaz

Learn Before

منطق‌الطیر / The Conference of the Birds

Poem

حکایت محمود و ایاز / The Tale of Mahmud and Ayaz

متن و ترجمه / Text and Translation

چون ایاز از چشم بد رنجور شد	عافیت از چشم سلطان دور شد
When Ayaz became ill from the evil eye, Well-being departed from the Sultan's eye.
ناتوان بر بستر زاری فتاد	در بلا و رنج و بیماری فتاد
Weak and weeping, he fell upon his bed, He fell into affliction, pain, and illness.
چون خبر آمد به محمود از ایاس	خادمی را خواند شاه حق شناس
When news of Ayaz reached Mahmud, The truth-recognizing king summoned a servant.
گفت: می رو تا به نزدیک ایاز	پس بدو گوی: ای ز شه افتاده باز
He said: 'Go to Ayaz, Then tell him: 'O you who are separated from the king,
دور از روی تو، زآن دورم ز تو	کز غم رنج تو رنجورم ز تو
Far from your face, I am distant from you because I am sickened by the sorrow of your pain.
تا که رنجوری تو، فکرت می کنم	تا تو رنجوری، ندانم یا منم
As long as you are ill, I think of you; While you are ill, I do not know if it is you or me.
گر تنم دور اوفتاد از هم نفس	جان مشتاقم بدو نزدیک و بس
Even if my body has fallen far from my soulmate, My yearning soul is close to him and that is all.
مانده ام مشتاق جانی از تو من	نیستم غایب زمانی از تو من
I have remained a soul yearning for you; I am not absent from you for a moment.
چشم بد بدکاری بسیار کرد	نازنینی را چو تو بیمار کرد
The evil eye has done much wickedness, Making a delicate one like you ill.'
این بگفت و گفت؛ در ره زود رو	همچو آتش آی و همچون دود رو
He said this and said: 'Go quickly on the way, Come like fire and go like smoke.
پس مکن در ره توقف زینهار	همچو آب از برق می رو برق وار
Beware, do not stop on the way, Go like lightning, like water from lightning.
گر کنی در راه یک ساعت درنگ	ما دو عالم بر تو گردانیم تنگ
If you delay on the way for a single hour, We shall make the two worlds narrow for you.'
خادم سرگشته در راه ایستاد	تا به نزدیک ایاز آمد چو باد
The bewildered servant set out on the way, Until he came to Ayaz like the wind.
دید سلطان را نشسته پیش او	مضطرب شد عقل دوراندیش او
He saw the Sultan sitting before him, His far-seeing mind became agitated.
لرزه بر اندام خادم اوفتاد	گوییا در رنج دائم اوفتاد
Trembling fell upon the servant's limbs, As if he fell into eternal suffering.
گفت، با شه چون توان آویختن؟	این زمان خونم بخواهد ریختن
He said, 'How can one contend with the king? At this moment, he will shed my blood.'
خورد سوگندان که در ره هیچ جای	نه باستادم، نه بنشستم ز پای
He swore oaths: 'Nowhere on the way Did I stand, nor did I sit down to rest.
من ندانم ذره ای تا پادشاه	پیش از من چون رسید این جایگاه
I do not know an atom's worth how the king Reached this place before me.
شه اگر دارد اگر نه باورم	گر درین تقصیر کردم، کافرم
Whether the king believes me or not, If I was negligent in this, I am an infidel.'
شاه گفتش: نیستی محرم درین	کی بری تو راه ای خادم درین؟
The king said to him: 'You are not a confidant in this; How could you find the way in this, O servant?
من رهی دزدیده دارم سوی او	زآنک نشکیبم دمی بی روی او
I have a hidden path to him, Because I cannot bear a moment without his face.
هر زمان زآن ره بدو آیم نهان	تا خبر نبود کسی را در جهان
Every moment I come to him secretly by that path, So that no one in the world may know.
راه دزدیده میان ما بسی ست	رازها در ضمن جان ما بسی ست
There are many hidden paths between us, There are many secrets within our souls.
از برون گر چه خبر خواهم ازو	در درون پرده آگاهم ازو
Although outwardly I seek news of him, Within the veil, I am aware of him.
راز اگر می پوشم از بیرونیان	در درون با اوست جانم در میان
If I conceal the secret from outsiders, Inside, my soul is engaged with him.'
چون همه مرغان شنودند این سخن	نیک پی بردند اسرار کهن
When all the birds heard this speech, They well understood the ancient secrets.
جمله با سیمرغ نسبت یافتند	لاجرم در سیر رغبت یافتند
They all found a connection with the Simorgh, Inevitably they found desire for the journey.
زین سخن یک سر به ره باز آمدند	جمله هم درد و هم آواز آمدند
From these words, they all returned to the path at once, They all became united in pain and voice.
زو بپرسیدند: کای استاد کار	چون دهیم آخر درین ره داد کار؟
They asked him: 'O master of the work, How can we ultimately do justice to the work on this path?
زآنک نبود در چنین عالی مقام	از ضعیفان این روش هرگز تمام
Because in such an exalted station, This method is never complete from the weak.'

Updated 2026-08-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related