logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem icon
Poem

دفتر ششم - بخش ۷۸ - انابت آن طالب گنج به حق تعالی بعد از طلب بسیار و عجز و اضطرار کی ای ولی الاظهار تو کن این پنهان را آشکار / Book Six - Section 78 - The repentance of that seeker of the treasure to God the Most High after much seeking and helplessness and distress, saying, 'O Revealer, do Thou make this hidden thing manifest'

متن و ترجمه / Text and Translation

گفت آن درویش ای دانای رازاز پی این گنج کردم یاوه تاز
Said that dervish, 'O Knower of the secret,
in pursuit of this treasure I have galloped vainly.
دیو حرص و آز و مستعجل تگینی تانی جست و نی آهستگی
The demon of greed and cupidity and hasty running
left neither patience nor deliberation.
من ز دیگی لقمه ای نندوختمکف سیه کردم دهان را سوختم
I did not gain a morsel from any pot;
I only blackened my hands and burned my mouth.
خود نگفتم چون درین ناموقنمزان گره زن این گره را حل کنم
I did not say to myself: Since I am uncertain in this matter,
let me seek the untying of this knot from Him who tied it.
قول حق را هم ز حق تفسیر جوهین مگو ژاژ از گمان ای سخت رو
Seek the interpretation of God's word from God Himself;
beware, do not speak nonsense out of conjecture, O stubborn one!
آن گره کو زد همو بگشایدشمهره کو انداخت او بربایدش
The knot that He tied, He alone will open;
the bead that He threw, He alone will snatch back.
گرچه آسانت نمود آن سان سخنکی بود آسان رموز من لدن
Although that speech appeared easy to you,
how can the mysteries from Our presence be easy?'
گفت یا رب توبه کردم زین شتابچون تو در بستی تو کن هم فتح باب
He said, 'O Lord, I repent of this haste;
since You closed the door, do You also open it!
بر سر خرقه شدن بار دگردر دعا کردن بدم هم بی هنر
In returning to my dervish cloak once more,
and in making prayer, I am also without skill.
کو هنر کو من کجا دل مستویاین همه عکس توست و خود توی
Where is skill? Where am I? Where is the balanced heart?
All this is Your reflection, and it is You Yourself.
هر شبی تدبیر و فرهنگم به خوابهم چو کشتی غرقه می گردد ز آب
Every night my planning and intelligence in sleep
drown in the water like a ship.
خود نه من می مانم و نه آن هنرتن چو مرداری فتاده بی خبر
Neither I remain nor that skill;
the body falls like a corpse, unconscious.
تا سحر جمله شب آن شاه علیخود همی گوید الستی و بلی
Until dawn, all night, that High King Himself
keeps saying 'Am I not?' and 'Yes'.
کو بلی گو جمله را سیلاب بردیا نهنگی خورد کل را کرد و مرد
Where is the sayer of 'Yes'? The flood has swept them all away,
or a crocodile has devoured the whole and made them dead.
صبح دم چون تیغ گوهردار خوداز نیام ظلمت شب بر کند
At dawn, when He draws His jeweled sword
from the scabbard of the night's darkness,
آفتاب شرق شب را طی کنداز نهنگ آن خورده ها را قی کند
The sun of the East rolls up the night,
and makes the crocodile vomit those it had devoured.
رسته چون یونس ز معدهٔ آن نهنگمنتشر گردیم اندر بو و رنگ
Delivered like Jonah from the stomach of that crocodile,
we become dispersed in scent and color.
خلق چون یونس مسبح آمدندکاندر آن ظلمات پر راحت شدند
The creatures, like Jonah, became glorifiers (of God),
for in that darkness they found much rest.
هر یکی گوید به هنگام سحرچون ز بطن حوت شب آید به در
Every one says at the time of dawn,
when he emerges from the belly of the fish of the night,
کای کریمی که در آن لیل وحشگنج رحمت بنهی و چندین چشش
Saying, O Generous One, who in that wild night
bestowest the treasure of mercy and so much tasting!
چشم تیز و گوش تازه تن سبکاز شب هم چون نهنگ ذوالحبک
A sharp eye, a fresh ear, a light body,
(saved) from the night which is like a crocodile with starry tracks.
از مقامات وحش رو زین سپسهیچ نگریزیم ما با چون تو کس
Henceforth we will never flee from the stations of wildness,
having someone like You.
موسی آن را نار دید و نور بودزنگیی دیدیم شب را حور بود
Moses saw it as fire, but it was light;
we saw the night as a Zanj, but it was a Houri.
بعد ازین ما دیده خواهیم از تو بستا نپوشد بحر را خاشاک و خس
After this, we will ask only for vision from You,
so that thorns and rubbish may not conceal the sea.
ساحران را چشم چون رست از عمیکف زنان بودند بی این دست و پا
When the magicians' eyes were delivered from blindness,
they were clapping hands without these hands and feet.
چشم بند خلق جز اسباب نیستهر که لرزد بر سبب ز اصحاب نیست
The blindfold of the creatures is nothing but secondary causes;
whoever trembles for the cause is not of the companions.
لیک حق اصحابنا اصحاب رادر گشاد و برد تا صدر سرا
But the Truth opened the door for our companions,
and took them to the seat of honor in the mansion.
با کفش نامستحق و مستحقمعتقان رحمت اند از بند رق
With His hand, the undeserving and the deserving
are freed by mercy from the bond of slavery.
در عدم ما مستحقان کی بدیمکه برین جان و برین دانش زدیم
In non-existence, when were we deserving,
that we should attain to this life and this knowledge?
ای بکرده یار هر اغیار راوی بداده خلعت گل خار را
O You who have made every stranger a friend,
and O You who have given the robe of the rose to the thorn,
خاک ما را ثانیا پالیز کنهیچ نی را بار دیگر چیز کن
Make our dust a garden once again;
make absolute nothingness into something once more.
این دعا تو امر کردی ز ابتدیورنه خاکی را چه زهرهٔ این بدی
You commanded this prayer from the beginning;
otherwise, what courage would dust have for this?
چون دعامان امر کردی ای عجاباین دعای خویش را کن مستجاب
Since You wonderfully commanded us to pray,
answer this prayer of Yours.
شب شکسته کشتی فهم و حواسنه امیدی مانده نه خوف و نه یاس
At night the ship of understanding and senses is broken;
neither hope remains, nor fear, nor despair.
برده در دریای رحمت ایزدمتا ز چه فن پر کند بفرستدم
My God has taken me into the sea of mercy,
(wondering) with what art He will fill me and send me back.
آن یکی را کرده پر نور جلالوآن دگر را کرده پر وهم و خیال
He has filled one with the light of majesty,
and the other with fancy and imagination.
گر بخویشم هیچ رای و فن بدیرای و تدبیرم به حکم من بدی
If I had any judgment or art of my own,
my judgment and planning would be under my control.
شب نرفتی هوش بی فرمان منزیر دام من بدی مرغان من
At night my consciousness would not depart without my command;
my birds would be under my own snare.
بودمی آگه ز منزلهای جانوقت خواب و بیهشی و امتحان
I would be aware of the resting places of the soul
during sleep, unconsciousness, and trial.
چون کفم زین حل و عقد او تهیستای عجب این معجبی من ز کیست
Since my hand is empty of this loosening and binding of His,
O wonder, from whom comes this self-conceit of mine?
دیده را نادیده خود انگاشتمباز زنبیل دعا برداشتم
I feigned that I had not seen what I saw;
again I took up the beggar's basket of prayer.
چون الف چیزی ندارم ای کریمجز دلی دلتنگ تر از چشم میم
Like the letter Alif, I have nothing, O Generous One,
except a heart more constricted than the eye of the letter Mim.
این الف وین میم ام بود ماستمیم ام تنگست الف زو نر گداست
This Alif and this Mim of Am (I am) is our existence;
the Mim is constricted, the Alif is a sheer beggar.
آن الف چیزی ندارد غافلیستمیم دلتنگ آن زمان عاقلیست
That Alif has nothing, it is negligence;
the constricted Mim at that time is intelligence.
در زمان بیهشی خود هیچ مندر زمان هوش اندر پیچ من
In the time of unconsciousness, I am a mere nothing;
in the time of consciousness, I am in confusion.
هیچ دیگر بر چنین هیچی منهنام دولت بر چنین پیچی منه
Do not add another nothing to such a nothing;
do not lay the name of fortune on such a confusion.
خود ندارم هیچ به سازد مراکه ز وهم دارم است این صد عنا
In truth I have nothing, and that is best for me,
for from the illusion that I have comes these hundredfold pains.
در ندارم هم تو داراییم کنرنج دیدم راحت افزاییم کن
In having nothing, make me wealthy;
I have seen pain, increase my comfort.
هم در آب دیده عریان بیستمبر در تو چونک دیده نیستم
I will also stand naked in the tears of my eyes
at Your door, since I have no vision.
آب دیدهٔ بندهٔ بی دیده راسبزه ای بخش و نباتی زین چرا
To the tears of the sightless servant,
bestow some greenery and plants from this pasture.
ور نمانم آب آبم ده ز عینهم چو عینین نبی هطالتین
And if no water (tears) remains to me, give me water from the source,
like the two copious eyes of the Prophet.
او چو آب دیده جست از جود حقبا چنان اقبال و اجلال و سبق
Since he sought tears from the bounty of God,
despite such fortune and majesty and precedence,
چون نباشم ز اشک خون باریک ریسمن تهی دست قصور کاسه لیس
How should I not spin fine threads of tears of blood—
I, the empty-handed, shortcomings-filled plate-licker?
چون چنان چشم اشک را مفتون بوداشک من باید که صد جیحون بود
Since such an eye was enamored of tears,
my tears ought to be a hundred rivers of Oxus.
قطره ای زان زین دو صد جیحون به استکه بدان یک قطره انس و جن برست
A single drop of that is better than these two hundred Oxus rivers,
for by that one drop men and jinn were saved.
چونک باران جست آن روضهٔ بهشتچون نجوید آب شوره خاک زشت
Since that garden of Paradise sought rain,
how should not the foul salty earth seek water?
ای اخی دست از دعا کردن مداربا اجابت یا رد اویت چه کار
O brother, do not hold back your hand from praying;
what business is it of yours whether it is answered or rejected?
نان که سد و مانع این آب بوددست از آن نان می بباید شست زود
The bread that was a dam and barrier to this water—
you must wash your hands of that bread quickly.
خویش را موزون و چست و سخته کنز آب دیده نان خود را پخته کن
Make yourself well-proportioned, agile, and tested;
bake your bread with the water of your eyes.

0

1

Poem icon
Updated 2026-08-30

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 4

Who are from:

G
Google
🏆 4

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related
Learn After