1Cademy - دفتر ششم - بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود هم‌چون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی / Book Six - Section 27 - The Tale of Bilal Saying Ahad, Ahad in the Heat of Hejaz out of Love for Mustafa (Peace Be Upon Him), Du

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر ششم / Masnavi: Book Six

Poem

دفتر ششم - بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود هم‌چون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی / Book Six - Section 27 - The Tale of Bilal Saying 'Ahad, Ahad' in the Heat of Hejaz out of Love for Mustafa (Peace Be Upon Him), Du

متن و ترجمه / Text and Translation

تن فدای خار می کرد آن بلال	خواجه اش می زد برای گوشمال
That Bilal sacrificed his body to the thorns; His master beat him to chastise him,
که چرا تو یاد احمد می کنی	بندهٔ بد منکر دین منی
Saying, "Why do you remember Ahmad? You wicked slave, denier of my religion!"
می زد اندر آفتابش او به خار	او احد می گفت بهر افتخار
He beat him in the sun with thorns, While he said "Ahad" (One) with pride.
تا که صدیق آن طرف بر می گذشت	آن احد گفتن به گوش او برفت
Until Siddiq (Abu Bakr) passed by that way, And that saying of "Ahad" reached his ears.
چشم او پر آب شد دل پر عنا	زان احد می یافت بوی آشنا
His eyes filled with water, his heart with distress; From that "Ahad" he found the scent of a friend.
بعد از آن خلوت بدیدش پند داد	کز جهودان خفیه می دار اعتقاد
Afterwards, he saw him in private and gave him advice: "Keep your belief hidden from the Jews.
عالم السرست پنهان دار کام	گفت کردم توبه پیشت ای همام
He is the Knower of Secrets; keep your desire concealed." He replied, "I have repented before you, O noble one."
روز دیگر از پگه صدیق تفت	آن طرف از بهر کاری می برفت
The next day, from early morning, Siddiq hurried, And went that way for some business.
باز احد بشنید و ضرب زخم خار	برفروزید از دلش سوز و شرار
Again he heard "Ahad" and the blow of the thorn's wound; The burning and sparks flared up from his heart.
باز پندش داد باز او توبه کرد	عشق آمد توبهٔ او را بخورد
Again he advised him, again he repented; (But) Love came and devoured his repentance.
توبه کردن زین نمط بسیار شد	عاقبت از توبه او بیزار شد
Repenting in this manner became frequent; Finally, he became weary of his repentance.
فاش کرد اسپرد تن را در بلا	کای محمد ای عدو توبه ها
He revealed it and surrendered his body to tribulation, Crying, "O Muhammad! O enemy of repentances!
ای تن من وی رگ من پر ز تو	توبه را گنجا کجا باشد درو
O my body, and O my veins, full of you! Where is there room for repentance in them?
توبه را زین پس ز دل بیرون کنم	از حیات خلد توبه چون کنم
From now on, I will cast repentance out of my heart; How can I repent of eternal life?
عشق قهارست و من مقهور عشق	چون شکر شیرین شدم از شور عشق
Love is conquering, and I am conquered by Love; I have become sweet as sugar from the passion of Love.
برگ کاهم پیش تو ای تند باد	من چه دانم که کجا خواهم فتاد
I am a leaf of straw before you, O fierce wind; What do I know of where I shall fall?
گر هلالم گر بلالم می دوم	مقتدی آفتابت می شوم
Whether I am a crescent moon (Hilal) or Bilal, I run; I become a follower of your Sun.
ماه را با زفتی و زاری چه کار	در پی خورشید پوید سایه وار
What does the moon have to do with stoutness and misery? It runs after the sun like a shadow.
با قضا هر کو قراری می دهد	ریش خند سبلت خود می کند
Whoever establishes a resolve against Destiny, Is mocking his own mustache.
کاه برگی پیش باد آنگه قرار	رستخیزی وانگهانی عزم کار
A leaf of straw before the wind, and then stability? A resurrection, and then a determination of action?
گربه در انبانم اندر دست عشق	یک دمی بالا و یک دم پست عشق
I am a cat in a sack in the hands of Love; One breath hurled high, and one breath low by Love.
او همی گرداندم بر گرد سر	نه به زیر آرام دارم نه زبر
It whirls me around its head; I have no rest below, nor above.
عاشقان در سیل تند افتاده اند	بر قضای عشق دل بنهاده اند
Lovers have fallen into a fierce torrent; They have set their hearts upon the decree of Love.
هم چو سنگ آسیا اندر مدار	روز و شب گردان و نالان بی قرار
Like a millstone in its orbit, Turning day and night, moaning without rest.
گردشش بر جوی جویان شاهدست	تا نگوید کس که آن جو راکدست
Its turning is a witness to the seeking stream, So that no one may say that the stream is stagnant.
گر نمی بینی تو جو را در کمین	گردش دولاب گردونی ببین
If you do not see the stream in ambush, Look at the rotation of the heavenly water-wheel.
چون قراری نیست گردون را ازو	ای دل اختروار آرامی مجو
Since the heavens have no rest because of Him, O heart, do not seek rest, like a star!
گر زنی در شاخ دستی کی هلد	هر کجا پیوند سازی بسکلد
If you grasp a branch with your hand, how will He let it go? Wherever you make a connection, He breaks it.
گر نمی بینی تو تدویر قدر	در عناصر جوشش و گردش نگر
If you do not see the rotation of Destiny, Look at the boiling and circulation in the elements.
زانک گردشهای آن خاشاک و کف	باشد از غلیان بحر با شرف
For the turnings of that straw and foam, Are from the boiling of the noble ocean.
باد سرگردان ببین اندر خروش	پیش امرش موج دریا بین بجوش
See the wandering wind in a roar; See the ocean's waves boiling before His command.
آفتاب و ماه دو گاو خراس	گرد می گردند و می دارند پاس
The sun and the moon are two oxen of the mill; They go around and keep watch.
اختران هم خانه خانه می دوند	مرکب هر سعد و نحسی می شوند
The stars, too, run from house to house; They become the mounts of every fortune and misfortune.
اختران چرخ گر دورند هی	وین حواست کاهل اند و سست پی
The stars of the sky, though they are far—hey! And these senses are sluggish and weak of foot.
اختران چشم و گوش و هوش ما	شب کجااند و به بیداری کجا
The stars of our eyes, ears, and intelligence; Where are they at night, and where in wakefulness?
گاه در سعد و وصال و دلخوشی	گاه در نحس فراق و بیهشی
Sometimes in the fortune of union and joy; Sometimes in the misfortune of separation and unconsciousness.
ماه گردون چون درین گردیدنست	گاه تاریک و زمانی روشنست
As the moon of the heavens is in this turning, It is sometimes dark and sometimes luminous.
گه بهار و صیف هم چون شهد و شیر	گه سیاستگاه برف و زمهریر
Sometimes spring and summer, like honey and milk; Sometimes the place of punishment, snow, and severe cold.
چونک کلیات پیش او چو گوست	سخره و سجده کن چوگان اوست
Since the universals are before Him like a ball, They are subjects and prostrators to His polo stick.
تو که یک جزوی دلا زین صدهزار	چون نباشی پیش حکمش بی قرار
You, O heart, who are but one part out of a hundred thousand, How can you not be restless before His command?
چون ستوری باش در حکم امیر	گه در آخر حبس گاهی در مسیر
Be like a beast of burden under the command of the amir; Sometimes tied in the stable, sometimes on the journey.
چونک بر میخت ببندد بسته باش	چونک بگشاید برو بر جسته باش
When He ties you to the peg, be bound; When He unties you, go and be leaping.
آفتاب اندر فلک کژ می جهد	در سیه رویی خسوفش می دهد
The sun in the sky leaps crookedly; He gives it the black face of an eclipse,
کز ذنب پرهیز کن هین هوش دار	تا نگردی تو سیه رو دیگ وار
Saying: 'Beware of the tail (of the dragon), be alert, So that you do not become black-faced like a pot.'
ابر را هم تازیانهٔ آتشین	می زنندش کانچنان رو نه چنین
The clouds too are beaten with a fiery whip, Saying, 'Go that way, not this way;
بر فلان وادی ببار این سو مبار	گوشمالش می دهد که گوش دار
Rain on that valley, do not rain on this side'; He gives it an ear-twisting, saying, 'Pay heed.'
عقل تو از آفتابی بیش نیست	اندر آن فکری که نهی آمد مایست
Your intellect is no more than a sun; Do not stand in that thought which has been forbidden.
کژ منه ای عقل تو هم گام خویش	تا نیاید آن خسوف رو به پیش
Do not set your step crookedly, O intellect, So that that eclipse may not come before your face.
چون گنه کمتر بود نیم آفتاب	منکسف بینی و نیمی نورتاب
Since the sin is lesser, you see half the sun Eclipsed, and half radiating light.
که به قدر جرم می گیرم ترا	این بود تقریر در داد و جزا
For 'I seize you according to the measure of the crime'; This is the establishment of justice and retribution.
خواه نیک و خواه بد فاش و ستیر	بر همه اشیا سمیعیم و بصیر
Whether good or bad, open or hidden, We are Hearing and Seeing over all things.
زین گذر کن ای پدر نوروز شد	خلق از خلاق خوش پدفوز شد
Pass beyond this; O father, it became New Year's day; The creation became joyous from the sweet Creator.
باز آمد آب جان در جوی ما	باز آمد شاه ما در کوی ما
The water of life has returned to our stream; Our King has returned to our street.
می خرامد بخت و دامن می کشد	نوبت توبه شکستن می زند
Fortune struts and trails its skirt; It beats the drum of breaking repentance.
توبه را بار دگر سیلاب برد	فرصت آمد پاسبان را خواب برد
The flood carried away the repentance once more; The opportunity came, sleep carried away the watchman.
هر خماری مست گشت و باده خورد	رخت را امشب گرو خواهیم کرد
Every hung-over one became drunk and drank wine; Tonight we will pledge our belongings.
زان شراب لعل جان جان فزا	لعل اندر لعل اندر لعل ما
From that soul-increasing ruby wine, The ruby within ruby within ruby of ours.
باز خرم گشت مجلس دلفروز	خیز دفع چشم بد اسپند سوز
The heart-illuminating assembly became joyful again; Arise, burn wild rue to repel the evil eye.
نعرهٔ مستان خوش می آیدم	تا ابد جانا چنین می بایدم
The shout of the drunkards comes sweetly to me; Until eternity, O Beloved, I need it so.
نک هلالی با بلالی یار شد	زخم خار او را گل و گلزار شد
Behold, Hilal (the crescent moon) has become a friend with Bilal; The wound of his thorn has become a rose and a rose-garden for him.
گر ز زخم خار تن غربال شد	جان و جسمم گلشن اقبال شد
If my body became a sieve from the wound of the thorn, My soul and body became the rose-garden of prosperity.
تن به پیش زخم خار آن جهود	جان من مست و خراب آن ودود
My body before the wound of that Jew's thorn, My soul drunk and ruined by that Loving One.
بوی جانی سوی جانم می رسد	بوی یار مهربانم می رسد
The scent of a soul reaches my soul; The scent of my kind Friend arrives.
از سوی معراج آمد مصطفی	بر بلالش حبذا لی حبذا
From the direction of the Ascension came Mustafa; Upon his Bilal, bravo, bravo!
چونک صدیق از بلال دم درست	این شنید از توبهٔ او دست شست
When Siddiq heard from Bilal the true breath, He washed his hands of his (Bilal's) repentance.

Updated 2026-08-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related