1Cademy - دفتر سوم - بخش ۴ - بازگشتن به حکایت پیل / Book Three - Section 4

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر سوم / Masnavi: Book Three
دفتر سوم - بخش ۳ - بقیهٔ قصهٔ متعرضان پیل‌بچگان / Book Three - Section 3 - The Rest of the Tale of the Assailants of the Elephant-Calves

Poem

دفتر سوم - بخش ۴ - بازگشتن به حکایت پیل / Book Three - Section 4 - Returning to the Tale of the Elephant

Original content

گفت ناصح بشنوید این پند من
تا دل و جانتان نگردد ممتحن

با گیاه و برگها قانع شوید
در شکار پیل‌بچگان کم روید

من برون کردم ز گردن وام نصح
جز سعادت کی بود انجام نصح

من به تبلیغ رسالت آمدم
تا رهانم مر شما را از ندم

هین مبادا که طمع رهتان زند
طمع برگ از بیخهاتان بر کند

این بگفت و خیربادی کرد و رفت
گشت قحط و جوعشان در راه زفت

ناگهان دیدند سوی جاده‌ای
پور پیلی فربهی نو زاده‌ای

اندر افتادند چون گرگان مست
پاک خوردندش فرو شستند دست

آن یکی همره نخورد و پند داد
که حدیث آن فقیرش بود یاد

از کبابش مانع آمد آن سخن
بخت نو بخشد ترا عقل کهن

پس بیفتادند و خفتند آن همه
وان گرسنه چون شبان اندر رمه

دید پیلی سهمناکی می‌رسید
اولا آمد سوی حارس دوید

بوی می‌کرد آن دهانش را سه بار
هیچ بویی زو نیامد ناگوار

چند باری گرد او گشت و برفت
مر ورا نازرد آن شه‌پیل زفت

مر لب هر خفته‌ای را بوی کرد
بوی می‌آمد ورا زان خفته مرد

از کباب پیل‌زاده خورده بود
بر درانید و بکشتش پیل زود

در زمان او یک بیک را زان گروه
می‌درانید و نبودش زان شکوه

بر هوا انداخت هر یک را گزاف
تا همی‌زد بر زمین می‌شد شکاف

ای خورندهٔ خون خلق از راه برد
تا نه آرد خون ایشانت نبرد

مال ایشان خون ایشان دان یقین
زانک مال از زور آید در یمین

مادر آن پیل‌بچگان کین کشد
پیل بچه‌خواره را کیفر کشد

پیل‌بچه می‌خوری ای پاره‌خوار
هم بر آرد خصم پیل از تو دمار

بوی رسوا کرد مکر اندیش را
پیل داند بوی طفل خویش را

آنک یابد بوی حق را از یمن
چون نیابد بوی باطل را ز من

مصطفی چون برد بوی از راه دور
چون نیابد از دهان ما بخور

هم بیابد لیک پوشاند ز ما
بوی نیک و بد بر آید بر سما

تو همی‌خسپی و بوی آن حرام
می‌زند بر آسمان سبزفام

همره انفاس زشتت می‌شود
تا به بوگیران گردون می‌رود

بوی کبر و بوی حرص و بوی آز
در سخن گفتن بیاید چون پیاز

گر خوری سوگند من کی خورده‌ام
از پیاز و سیر تقوی کرده‌ام

آن دم سوگند غمازی کند
بر دماغ همنشینان بر زند

پس دعاها رد شود از بوی آن
آن دل کژ می‌نماید در زبان

اخسؤا آید جواب آن دعا
چوب رد باشد جزای هر دغا

گر حدیثت کژ بود معنیت راست
آن کژی لفظ مقبول خداست

English translation

The advisor said: "Listen to this counsel of mine, so that your hearts and souls may not be put to trial. Be content with grass and leaves; go less often to hunt elephant calves. I have discharged from my neck the debt of counsel; what outcome could counsel have but felicity? I came to deliver the message, to save you from regret. Beware, lest greed waylay you; greed tears the leaves from your very roots." He said this, wished them well, and went away. Famine and hunger grew severe for them on the road. Suddenly, by a road, they saw a fat newborn elephant calf. They fell upon it like drunken wolves, ate it clean, and washed their hands. One companion did not eat and gave counsel, for the speech of that poor man was in his memory. Those words kept him from its kebab; old wisdom grants you new fortune. Then all of them fell down and slept, while the hungry one was like a shepherd among the flock. He saw a terrifying elephant approaching; first it came and ran toward the watchman. It smelled his mouth three times; no foul smell came from him. Several times it circled him and went away; that huge king-elephant did not harm him. It smelled the lips of every sleeper; a smell came to it from those sleeping men. Because they had eaten the kebab of the elephant's young, the elephant quickly tore them apart and killed them. At that moment it tore apart that group one by one, without shrinking from it. It flung each one recklessly into the air, so that when he struck the ground he split open. O you who consume people's blood through trickery, beware, lest their blood bring you to ruin. Know for certain that their wealth is their blood, because wealth comes into the hand by force. The mother of those elephant calves takes vengeance; she punishes the eater of elephant calves. You eat elephant calves, O scrap-eater; the elephant adversary will utterly destroy you too. Smell exposed the plotter; the elephant knows the smell of its own child. How could the one who perceives the scent of the Truth from Yemen not perceive the smell of falsehood from me? Since Mustafa caught the scent from a distant road, how could he not perceive incense from our mouths? He does perceive it, but conceals it from us; good and bad smells rise to heaven. You are sleeping, while the smell of that forbidden thing strikes the green-blue sky. It goes along with your ugly breaths until it reaches the scent-catchers of the spheres. The smell of pride, greed, and covetousness comes out in speech like onion. If you swear, 'When have I eaten it? I have abstained from onion and garlic out of piety,' that very oath-bearing breath informs against you and strikes the noses of those sitting with you. Then prayers are rejected because of that smell; that crooked heart shows itself on the tongue. 'Begone!' comes as the answer to that prayer; the rod of rejection is the reward of every deceit. If your speech is crooked but your meaning is straight, that crookedness of wording is accepted by God.

Updated 2026-05-16

Contributors are: